Informacja o wyjeździe do Oświęcimia zwykle pada na lekcji historii albo godzinie wychowawczej, a w klasie na moment robi się ciszej niż zazwyczaj. Wielu uczniów nie wie, czego się spodziewać, jak się zachować i czy poradzi sobie z tym, co zobaczy, a o takich obawach rzadko mówi się głośno przy rówieśnikach. Wycieczka szkolna do Auschwitz to dzień, z którego można wynieść bardzo dużo, jednak sporo zależy od tego, z jakim nastawieniem i przygotowaniem przyjeżdża się na miejsce. Ten tekst jest skierowany do uczniów i pokazuje, jak przygotować się do wizyty, jak przeżyć ją świadomie i co zrobić z myślami, które zostają po powrocie.
Zanim wsiądziesz do autokaru
Najwięcej z wizyty wynoszą osoby, które przyjeżdżają z jakimś osobistym punktem zaczepienia. Nie chodzi o wkuwanie dat, tylko o to, żeby historia obozu przestała być abstrakcyjna. Dobrym sposobem jest poznanie przed wyjazdem losów jednej konkretnej osoby, na przykład więźnia, ocalałej lub ofiary, której biografia jest opisana w książkach lub materiałach muzeum. W trakcie zwiedzania łatwiej wtedy wyobrazić sobie, że po tych samych drogach szedł ktoś, kogo imię i historię już znasz.
Przydaje się też wiedza o tym, jak będzie wyglądał dzień. Przykładowy przebieg takiego wyjazdu, z czasem przejazdu i zwiedzaniem obu części Miejsca Pamięci, opisano na stronie https://wyjazdyszkolne.pl/Oferta/miejsce-pamieci-i-muzeum-auschwitz-birkenau/, a podobne informacje zwykle przekazuje też wychowawca. Kiedy wiesz, że zwiedzanie potrwa kilka godzin i obejmie długi spacer po Birkenau, łatwiej przygotować się fizycznie i psychicznie.
Pytania, które możesz zadać przewodnikowi
Przewodnicy w Miejscu Pamięci mają ogromną wiedzę i zwykle chętnie odpowiadają na pytania, jeśli są zadane w odpowiednim momencie, na przykład w czasie przejścia między blokami. Warto zapisać sobie kilka z nich wcześniej:
- skąd wiadomo, ile osób zginęło w obozie, skoro wielu ofiar nie rejestrowano;
- jak wyglądał zwykły dzień więźnia w obozie;
- czy mieszkańcy okolicznych miejscowości wiedzieli, co dzieje się za drutami;
- jak muzeum dba o zachowanie baraków i przedmiotów po ofiarach;
- co stało się z załogą obozu po wojnie.
Nie trzeba zadawać wszystkich. Nawet jedno pytanie sprawia, że zwiedzanie staje się rozmową, a nie wykładem, którego słucha się z boku.
Na miejscu – słuchać, patrzeć, zatrzymać się
Zwiedzanie odbywa się w grupie, zwykle ze słuchawkami, przez które słychać głos przewodnika. Tempo bywa szybkie, a ilość informacji ogromna, dlatego warto trzymać się blisko grupy i nie zostawać w tyle przy kolejnych ekspozycjach. Jeśli coś szczególnie Cię poruszy, zapamiętaj to miejsce, bo po powrocie można do niego wrócić w materiałach muzeum.
W wielu grupach sprawdza się prosty zwyczaj wybrania jednego szczegółu, który chce się zapamiętać. Może to być zdjęcie rodzinne na wystawie, para dziecięcych bucików albo widok rampy w Birkenau. Taki szczegół często mówi więcej niż długa lista faktów. Niektóre klasy przygotowują też chwilę zadumy przy pomniku lub Ścianie Straceń, ze zniczem lub kwiatami, co warto wcześniej uzgodnić z wychowawcą i przewodnikiem.
Twoje emocje są w porządku
Każdy reaguje inaczej. Jedni płaczą, inni czują pustkę albo nie czują nic i martwią się, że coś jest z nimi nie tak. Zdarza się, że wrażenie przychodzi dopiero po kilku godzinach lub dniach. Brak łez nie oznacza braku szacunku ani wrażliwości, a silne wzruszenie nie jest powodem do wstydu.
Jeśli w trakcie zwiedzania poczujesz, że potrzebujesz chwili przerwy, możesz powiedzieć o tym opiekunowi. Kilka minut z boku, łyk wody i spokojny oddech często wystarczają, żeby wrócić do grupy. Warto też dać przestrzeń innym. Kolega, który milczy, nie musi być zagadywany, a koleżanka, która płacze, czasem potrzebuje tylko kogoś obok, bez komentarzy.
Telefon schowany w kieszeni
Pokusa, żeby wszystko fotografować, jest naturalna, jednak ekran telefonu łatwo staje się barierą między Tobą a miejscem. Niektórzy uczniowie decydują się na zasadę jednego lub dwóch zdjęć przez cały dzień, a resztę czasu po prostu patrzą. W części pomieszczeń obowiązuje zakaz fotografowania, a przy publikowaniu czegokolwiek w sieci dobrze zastanowić się, jak odebrałaby to rodzina osób, które tu zginęły.
Co dalej po powrocie?
Myśli po takiej wizycie nie znikają razem z wyjściem z autokaru. Dla wielu osób to dopiero początek zainteresowania historią, a czasem impuls do zmiany spojrzenia na własne otoczenie. Poniższe zestawienie pokazuje kilka sposobów, w jakie uczniowie mogą kontynuować to, co zaczęło się w Oświęcimiu:
| Pomysł | Co może dać |
|---|---|
| krótki tekst z refleksjami napisany w dniu powrotu | uporządkowanie emocji i zapamiętanie szczegółów, które szybko się zacierają |
| rozmowa z dziadkami lub starszymi krewnymi o czasach wojny | odkrycie historii własnej rodziny |
| projekt o przedwojennej społeczności żydowskiej w rodzinnej miejscowości | zrozumienie, że Zagłada dotyczyła ludzi, którzy żyli tuż obok |
| warsztaty w Międzynarodowym Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu | pogłębienie tematu w rozmowie z rówieśnikami z innych krajów |
| udział w Marszu Żywych, organizowanym co roku między Auschwitz I a Birkenau | doświadczenie wspólnego upamiętnienia ofiar |
Notatka zapisana jeszcze tego samego wieczoru, nawet kilka zdań w telefonie, pozwala po latach przypomnieć sobie, co naprawdę się czuło i o czym się myślało. Wiele osób wraca do takich zapisków przy okazji kolejnych lekcji historii albo matury.
Jeden krok przed wyjazdem
Nie trzeba przygotowywać się tygodniami, żeby ten dzień miał znaczenie. Jeśli Twoja klasa wybiera się niedługo i czeka Was wycieczka szkolna do Auschwitz-Birkenau, poszukaj już dziś historii jednej osoby związanej z obozem i przeczytaj o niej kilka stron. Ta jedna biografia sprawi, że na miejscu zobaczysz coś więcej niż budynki i druty, a po powrocie będziesz mieć własną opowieść, którą można przekazać dalej.
